1. Inleiding

Stel je voor dat je een watertank moet kiezen voor je camper. Je weet uit les 4.2 hoeveel liter water je per dag verbruikt. De volgende vraag is logisch: hoe groot moet de tank zijn? Kies je te klein, dan sta je na een dag al droog. Kies je te groot, dan sleep je onnodig gewicht mee en betaal je meer dan nodig. Bij een batterij is het precies hetzelfde verhaal, maar er komt een extra dimensie bij: je mag de tank niet helemaal leegdrinken.

Hoe ver je een batterij mag ontladen — de zogenaamde Depth of Discharge (DoD) — verschilt sterk per batterijtechnologie en heeft een enorme impact op de capaciteit die je moet kopen. Een batterij van 200 Ah op het etiket betekent niet dat je 200 Ah kunt gebruiken. Afhankelijk van het type batterij mag je slechts de helft of juist 90% aanspreken. Dat verschil is het centrale thema van deze les.

In deze les leer je de twee kernformules waarmee je de benodigde batterijcapaciteit berekent voor AGM en LiFePO4, ontdek je waarom de 2-dagenregel in België de vuistregel is, en werk je stap voor stap een realistisch rekenvoorbeeld uit. We vergelijken beide technologieën op capaciteit, gewicht, prijs en levensduur, zodat je een onderbouwde keuze kunt maken. Aan het einde reken je zelf drie opgaven door om de formules te verinnerlijken.

2. Waarom DoD cruciaal is

Vergelijk het zo: je hebt twee watertanks van elk 100 liter. Van de eerste tank mag je maar 50 liter gebruiken — de onderste helft is een "reservezone" die je nooit mag aanspreken, anders gaat de tank kapot. Van de tweede tank mag je 90 liter gebruiken. Welke tank geeft je meer bruikbaar water? Precies: de tweede, ook al hebben ze hetzelfde etiket van 100 liter. Bij batterijen werkt het identiek.

Een AGM-batterij (Absorbent Glass Mat) mag je maximaal 50% ontladen als je een redelijke levensduur wilt behouden. Bij 50% DoD haalt een goede AGM zo'n 500 tot 600 laadcycli. Trek je hem structureel tot 80% leeg, dan daalt dat aantal naar 200 cycli of minder — en is je batterij na een jaar intensief gebruik aan vervanging toe. Dat is een dure les die veel beginnende camperaars leren.

Een LiFePO4-batterij (lithium-ijzerfosfaat) speelt in een compleet andere liga. Je kan hem veilig tot 80 à 90% ontladen en hij haalt alsnog 2.000 tot 5.000 cycli. Dat betekent concreet: voor dezelfde bruikbare energie heb je bij AGM dubbel zoveel geïnstalleerde capaciteit nodig als bij LiFePO4. Die factor zie je straks direct terugkomen in de formules.

Wat springt eruit? Bij AGM verlies je de helft van je geïnstalleerde capaciteit aan de "reservezone", terwijl LiFePO4 bijna alles beschikbaar stelt. Bovendien beschermt het BMS (Battery Management System) van een LiFePO4 de cellen automatisch tegen te diepe ontlading, terwijl een AGM zonder bescherming stilletjes degradeert als je niet oplet.

3. De formules

De redenering is in beide gevallen dezelfde. Je neemt je dagverbruik in wattuur (berekend in les 4.2), vermenigvuldigt dat met het aantal dagen autonomie dat je wilt, en deelt door de systeemspanning en de maximale DoD. Het enige verschil zit in die laatste factor: de DoD-coëfficiënt.

Merk op dat de structuur identiek is. Het enige dat verandert is de factor na het vermenigvuldigingsteken: 0,50 voor AGM en 0,90 voor LiFePO4. Dat kleine verschil in de noemer maakt in de praktijk een wereld van verschil in de uitkomst. Je ziet straks in de voorbeeldberekening dat hetzelfde dagverbruik bij AGM bijna het dubbele aan geïnstalleerde Ah vraagt.

Nog even over de systeemspanning: de meeste campersystemen werken op 12V, en dat is ook wat we in onze voorbeelden gebruiken. Sommige grote systemen (boven de 3.000 W omvormer) gebruiken 24V of zelfs 48V. Bij een hoger voltage halviert of kwart de benodigde stroomsterkte (en dus de kabeldikte), maar je hebt wel meerdere batterijen in serie nodig. Voor de overgrote meerderheid van campers in de Ducato- en Sprinter-klasse is 12V de standaard en dat is wat we hier aanhouden.

Wil je zelf snel omrekenen? Een handige vuistregel: bij 12V is 1 Ah gelijk aan 12 Wh. Dus als je formule een uitkomst geeft in Ah, vermenigvuldig je gewoon met 12 om te weten hoeveel wattuur dat vertegenwoordigt. Andersom: deel je Wh door 12 en je hebt Ah. Die omrekening gebruik je constant bij het dimensioneren en heb je in les 4.2 al geoefend.

4. De 2-dagenregel

Hoeveel dagen autonomie moet je inrekenen? In Zuid-Europa met betrouwbaar zonlicht kan je soms met één dag wegkomen. Maar in België, met zijn bewolkte winters en wisselvallige lentes, geldt een simpele vuistregel: reken met minimaal 2 dagen zonder opladen. Die twee dagen geven je een buffer voor bewolkte periodes, onverwacht hoger verbruik, of simpelweg een dag waarop je vergeet de walstroom aan te sluiten.

De 2-dagenregel is een minimum, geen maximum. Als je regelmatig langere off-grid periodes plant — bijvoorbeeld een week wild kamperen in de Ardennen of Scandinavië — dan reken je met 3 of zelfs 4 dagen. Maar voor de meeste Belgische weekendtrips en vakantiecampers volstaat 2 dagen ruimschoots. Je combineert die batterijcapaciteit immers met zonnepanelen (les 5.2) en de alternator tijdens het rijden, waardoor je in de praktijk zelden volledig op de batterij alleen draait.

Een veelgemaakte fout is de autonomiedagen verwarren met het totale reisbereik. Twee dagen autonomie wil niet zeggen dat je maar twee dagen op pad kunt. Het betekent dat je batterij, zonder enige bijlading van zon of alternator, twee volle dagen meegaat. In de praktijk laad je elke dag deels bij via je zonnepanelen (les 5.2) of tijdens het rijden, waardoor je werkelijke reisbereik veel langer is. De 2-dagenregel is dus een vangnet voor het slechtste scenario, niet een limiet op je reisduur.

Nog een praktische overweging: als je in de winter naar het zuiden trekt (Zuid-Frankrijk, Spanje, Portugal), heb je vaker zon en minder verbruik door de kachel. In dat geval is 2 dagen autonomie ruim voldoende. Reis je daarentegen in de winter door Scandinavië, dan is 3 tot 4 dagen verstandiger. Stem je autonomiedagen dus af op je reisprofiel, niet alleen op je thuisbasis.

5. Voorbeeldberekening

Laten we een concreet scenario doorrekenen. Stel, je hebt in les 4.2 een dagverbruik van 800 Wh berekend voor je Midi-camper (koelkast, verlichting, waterpomp, laptoplader en USB-laders). Je hebt een 12V-systeem en wilt de standaard 2 dagen autonomie. Hoe groot moet je batterijbank zijn?

AGM-berekening: We vullen de formule in: 800 Wh × 2 dagen ÷ (12 V × 0,50) = 1.600 ÷ 6 = 266,7 Ah. In de praktijk rond je naar boven af naar een beschikbare standaardmaat. AGM-batterijen komen vaak in 140 Ah-blokken, dus je hebt 2 × 140 Ah = 280 Ah nodig. Dat zijn twee flinke, zware batterijen van elk zo'n 38 kilogram.

LiFePO4-berekening: Dezelfde stappen, ander getal: 800 Wh × 2 dagen ÷ (12 V × 0,90) = 1.600 ÷ 10,8 = 148,1 Ah. Hier rond je af naar een standaard lithiumbatterij van 200 Ah — ruim voldoende en zelfs met extra marge voor koude dagen wanneer de capaciteit licht daalt.

Merk op dat de LiFePO4 met 200 Ah een flinke marge heeft ten opzichte van de berekende 148 Ah. Dat is een bewuste keuze: die extra ruimte compenseert capaciteitsverlies bij lage temperaturen en verlengt de levensduur doordat je gemiddeld op slechts 74% DoD zit in plaats van 90%.

Laten we de twee opties naast elkaar zetten in een overzichtelijke tabel, zodat je het volledige plaatje ziet — niet alleen de capaciteit, maar ook gewicht, prijs en levensduur.

Wat springt eruit? De LiFePO4 is in aanschaf duurder, maar op elk ander vlak wint hij overtuigend: 54 kg lichter, meer bruikbare capaciteit uit een kleinere batterij, vijf tot tien keer zoveel laadcycli, en lagere zelfontlading. Reken je de prijs per cyclus uit, dan is lithium op de lange termijn zelfs twee tot drie keer goedkoper. De AGM heeft één duidelijk voordeel: een lagere instapprijs. Voor een weekendcamper die slechts 20 weekenden per jaar erop uittrekt, kan AGM economisch voldoende zijn. Voor wie structureel off-grid wil staan of langere reizen maakt, is LiFePO4 de verstandigere investering.

Er is nog een praktisch punt dat niet in de tabel staat maar op de weegschaal zwaar doorweegt — letterlijk. Die 54 kg gewichtsbesparing is niet triviaal in een camper. Elk kilogram telt mee voor je totaalgewicht, en bij een Fiat Ducato of Mercedes Sprinter zit je al snel tegen de 3.500 kg GVW-limiet aan. Twee AGM-batterijen van 38 kg zijn 76 kg die je niet kunt besteden aan water, eten of uitrusting. Eén LiFePO4 van 22 kg geeft je die 54 kg terug voor andere zaken. In de camperbouwwereld zeggen ze wel eens: gewicht is de vijand van avontuur.

Tot slot een tip voor de berekening: rond altijd af naar de eerstvolgende beschikbare standaardmaat. Batterijen komen in vaste formaten (100, 120, 140, 200, 280 Ah), niet op maat gemaakt. Iets te veel capaciteit is altijd beter dan iets te weinig. Die extra marge vangt onverwachte pieken op, compenseert capaciteitsverlies bij koude temperaturen (LiFePO4 verliest 10–15% bij 0°C), en verlengt de levensduur doordat je gemiddeld minder diep ontlaadt.

Denk bij je keuze ook aan de fysieke afmetingen en inbouwmogelijkheden. Een enkele 200 Ah LiFePO4-batterij meet typisch 52 × 24 × 22 cm en past in de meeste camper-zitbanken of onder het bed. Twee AGM-batterijen van 140 Ah vragen aanzienlijk meer inbouwruimte en moeten bovendien rechtop gemonteerd worden (tenzij je AGM-gel kiest, die kantelbaar is maar duurder). De compactheid van lithium maakt het installeren eenvoudiger, vooral in kleinere campers waar elke centimeter telt.

Met de batterijcapaciteit op zak heb je het eerste cruciale puzzelstuk van je elektrisch systeemontwerp te pakken. Je weet nu hoe groot je "energietank" moet zijn. De volgende stap is logisch: hoe vul je die tank bij? Dat is precies het onderwerp van les 5.2, waarin we berekenen hoeveel zonnepanelen je nodig hebt.

6. Rekenopgaven

Tijd om zelf te rekenen. Pak je rekenmachine erbij en werk de drie opgaven hieronder door. Elke opgave bouwt voort op de formules uit sectie 3. De eerste twee opgaven gebruiken hetzelfde dagverbruik maar verschillende technologieën, zodat je het verschil direct ziet. De derde opgave voegt een extra variabele toe: meer autonomiedagen bij een lager dagverbruik. Controleer je antwoord pas nadat je het zelf hebt uitgewerkt.

Kernbegrippen

Keuzevragen